Het net is geen batterij.

Twintig jaar deden we alsof het net onze stroom bewaarde

Overdag zette je zonnestroom op het net, 's avonds haalde je het terug, en op je rekening viel het tegen elkaar weg. Dat voelde als een gratis batterij. Maar het net bewaart niets: opwek en verbruik moeten op elk moment precies in balans zijn. Wat jij op een zonnige middag terugleverde, moest op datzelfde moment ergens anders worden verbruikt.

In de meeste landen mag je niet zomaar je eigen zonnestroom het net op sturen. In Nederland wel, en dankzij de salderingsregeling zelfs voor dezelfde prijs als afname. Vanaf 2027 krijg je voor teruggeleverde stroom alleen nog een terugleververgoeding: tot en met 2030 minimaal 50% van de kale leveringsprijs, en veel leveranciers rekenen daarnaast terugleverkosten.

De kern: stroom die je zelf gebruikt op het moment dat je hem opwekt, is straks veel meer waard dan stroom die je teruglevert. Of een batterij loont, hangt dus af van timing.

Mythes over de thuisbatterij

Wanneer is een thuisbatterij zinvol?

Een batterij is zinvol als je opwek en je verbruik niet op hetzelfde moment van de dag vallen. Breng het in deze volgorde in kaart:

1. Bekijk je verbruiksprofiel. Hoe verdeelt je verbruik zich over het jaar en over het etmaal? Let op het verschil tussen doordeweeks en het weekend. Je slimme meter geeft dit per kwartier.
2. Neem je toekomstplannen mee. Ga je van gas naar een warmtepomp, of van benzine naar elektrisch rijden? Dan verandert je profiel ingrijpend, vooral in de winter en 's avonds.
3. Bepaal je opwekvermogen. Aantal panelen × vermogen per paneel (vaak 300 tot 400 Wp). 10 panelen van 400 Wp = 4.000 Wp, oftewel 4 kWp. Panelen op het zuiden geven een smalle piek rond het middaguur; oost-west een vlakkere, bredere curve.
4. Kijk wat je 's avonds en 's nachts nodig hebt. Dimensioneer je batterij op dat verbruik, niet op je zomeroverschot. "Je hebt elke zomerdag 14 kWh over, dus je hebt 15 kWh nodig" is een verkooppraatje: de batterij moet je vooral de avond en nacht door helpen.
5. Kijk wat je kunt schuiven. Verbruik verplaatsen naar de middag is vaak goedkoper dan een batterij.
6. Bepaal je gemiddelde vermogensvraag. Hoeveel vermogen vraag je 's avonds meestal tegelijk: 0,5 kW of 3 kW? Kijk naar het gemiddelde, niet naar die paar uur per week dat oven, inductie en wasmachine tegelijk aanstaan.

Warmtepomp en winterverbruik

Met een warmtepomp ligt je grootste verbruik in de winter, juist als je panelen weinig opleveren. Een batterij die is ingesteld op goedkoop laden en duur ontladen, laat de warmtepomp dan nog zuiniger en stabieler draaien. Dat loont wel alleen als het prijsverschil op een dag groter is dan wat je verliest bij laden en ontladen (het rendement of RTE van de batterij, vaak 85 tot 90%). In de winter zijn dagen met zo'n groot prijsverschil wisselend: soms vaak, soms zeldzaam. Sommige warmtepompen sturen zelf ook mee op dynamische prijzen: ze verwarmen het boilervat alleen op voordelige momenten.

Btw terugvragen

Met een goed ingestelde batterij is een dynamisch contract meestal het voordeligst (zie vast, variabel of dynamisch). Met een dynamisch contract kun je onder voorwaarden ook de btw op je batterij terugvragen; dat werkt als een soort subsidie, maar brengt administratieve verplichtingen mee. Check de actuele voorwaarden bij de Belastingdienst of laat je adviseren door een fiscalist. Je kunt het ook uit handen geven aan een gespecialiseerde partij, zoals De Centrale.

Heb ik zonnepanelen nodig?

Nee. Een batterij met een dynamisch contract kan ook zonder panelen voordeel opleveren. Je verdient hem dan wel veel minder snel terug.

Vast, variabel of dynamisch contract?

De namen zeggen weinig. Een vast contract is niet vast, en een dynamisch contract is niet per se riskant. Eigenlijk zou je ze zo moeten noemen:

Goed om te weten

• Bonussen en vergelijkingssites zijn marketing. Welkomst- en overstapbonussen zijn vooral bedoeld om klanten te winnen. Vergelijkingssites krijgen kick-backs van leveranciers die je niet in het tarief terugziet, maar die wel kunnen bepalen welke tarieven je ziet en welke bovenaan een top 10 staan. Ook algoritmes en je zoekgeschiedenis bepalen welk tarief je te zien krijgt.
• Je verbruik telt zwaarder dan je tarief. Je energierekening hangt vooral af van hoeveel kWh je inkoopt en verkoopt. Meer zelf verbruikte zonnestroom betekent minder inkopen, en dat heeft meer effect op je eindrekening dan een iets lager tarief. Kijk ook waarvoor je de stroom gebruikt: met de huidige benzine- en dieselprijzen kun je beter op je eigen, gratis zonnestroom rijden.
• Een vast contract is geen verzekering. Je uitgaven hangen nog steeds af van hoeveel kWh en m³ je gebruikt.
• Geld terug is geen cadeau. Sommige leveranciers stellen je voorschot ruim in, zodat je bij de jaarafrekening geld terugkrijgt. Dat voelt prettig en maakt dat je minder snel overstapt.
• Dynamische prijzen schommelen flink. Je bespaart door je gedrag aan te passen of een thuisbatterij goed (te laten) instellen. Verwarm je elektrisch, dan zijn je kosten in de winter hoger dan in de zomer; dat is normaal.
• Dynamische leveranciers kennen thuisbatterijen. Sommige, zoals Frank Energie en Zonneplan, bieden in hun app ook instellingen om je batterij actief aan te sturen.

Hoe lang gaat een batterij mee?

Dat hangt vooral af van hoe vaak je hem vol en leeg laat gaan. Stel dat een batterij maximaal 10.000 laadcycli kan maken. Dan maakt het veel uit welk aansturingsalgoritme je gebruikt en hoeveel cycli de batterij per dag of per jaar draait.

Daarnaast bepalen ouderdom, het type en merk batterij en het stilstandsverlies (de stroom die de batterij zelf verbruikt) hoe lang hij meegaat. In de tabel met strategieën zie je per aanpak hoeveel cycli je ongeveer maakt.

Drie knoppen om aan te draaien

Hoe je batterij laadt en ontlaadt, bepaalt wat hij oplevert. Er zijn drie hoofdknoppen: zelfconsumptie, prijsarbitrage en wel of geen teruglevering. Alle strategieën verderop zijn combinaties daarvan.

Tien gebruiksstrategieën voor je zonnestroom met een batterij

Elke strategie is een combinatie van de drie knoppen hierboven: van eenvoudig en netvriendelijk, via handelen op prijsmarkten, tot je batterij inzetten voor het net, je buurt, je auto of als noodstroom.

Wie stuurt de batterij aan?

De batterij zelf (instellingen), extra software (een energiemanagementsysteem) of je energieleverancier via de app. Kies er één. Als twee systemen tegelijk sturen, gaat het mis.

Kies iemand die je kunt bellen

Kies je een stekkerbatterij, dan heb je voor de batterij zelf meestal geen installateur nodig. Laat wel een elektricien een eigen groep aanleggen als je model meer dan 0,8 kW levert. Voor een vaste thuisbatterij of noodstroom geldt het volgende.

Neem een installateur die je kent en kunt bereiken als er iets is. Kies niet zomaar een bedrijf dat je batterij komt plaatsen zonder eerst je hele installatie en je gelijktijdige verbruik te analyseren.

Kan de installateur van je warmtepomp ook je batterij aansluiten, dan verdient dat de voorkeur; de meesten zijn nog niet zover of zitten in opleiding. Kan je zonnepaneleninstallateur het, dan is dat ook een voordeel: hij kent je systeem. Wantrouw callcenters en offertebedrijven die zeggen dat je binnen 24 uur moet tekenen.

Een goede installateur:

• komt eerst kijken en vraagt naar je verbruik, je aansluiting en je plannen;
• legt uit welk type batterij bij jou past, en waarom;
• stelt de aansturing in en legt uit hoe die samenwerkt met je contract;
• controleert meterkast, groepen en eventueel de noodstroomaansluiting;
• is erkend (bijvoorbeeld InstallQ) en heeft referenties in de buurt;
• blijft bereikbaar voor service en onderhoud;
• zet in de offerte ook de installatiekosten en eventuele aanpassingen aan de meterkast. Vergelijk een paar offertes.

Tip: vraag je lokale energiecoöperatie naar ervaringen met installateurs in de regio.